കേരളത്തിൽ പരസ്പര സമ്മതത്തോടെയുള്ള വിവാഹമോചനം (mutual consent divorce) ഭാര്യയും ഭർത്താവും ചേർന്ന് ഒരു സംയുക്ത ഹർജി (joint petition) കുടുംബ കോടതിയിൽ ഫയൽ ചെയ്താണ് നടത്തുന്നത് — ഹിന്ദുക്കൾക്ക് Hindu Marriage Act, 1955-ലെ Section 13B, സിവിൽ/മിശ്ര വിവാഹത്തിന് Special Marriage Act, 1954-ലെ Section 28, ക്രിസ്ത്യാനികൾക്ക് Divorce Act, 1869-ലെ Section 10A പ്രകാരം. ഹർജി രണ്ട് ഘട്ടങ്ങളായാണ് (two motions) നീങ്ങുന്നത്; ആദ്യ motion-ന് ശേഷം സാധാരണ 6 മുതൽ 18 മാസത്തിനുള്ളിൽ രണ്ടാം motion നടത്തി കോടതി വിവാഹമോചന ഉത്തരവ് (decree) നൽകും — എന്നാൽ യോജിച്ച കേസുകളിൽ ഈ 6 മാസത്തെ കാത്തിരിപ്പ് ഒഴിവാക്കാവുന്നതാണ്.
പരസ്പര സമ്മത വിവാഹമോചനം എന്നാൽ ഇരു കക്ഷികളും ഒരുമിച്ചു ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് സമ്മതിച്ച്, വിവാഹബന്ധം വേർപെടുത്താൻ പരസ്പരം സമ്മതിച്ച്, ഒരുമിച്ച് കോടതിയിൽ അപേക്ഷ നൽകി നേടുന്ന വിവാഹമോചനമാണ് — ഇവിടെ ആരും ആരുടെയും കുറ്റം തെളിയിക്കേണ്ടതില്ല.
കേരളത്തിൽ ഒരു വർഷം ശരാശരി 30,000-ത്തോളം വിവാഹമോചന ഹർജികളാണ് കുടുംബ കോടതികളിൽ ഫയൽ ചെയ്യപ്പെടുന്നത് (Onmanorama, സെപ്റ്റംബർ 2025) — അതിനാൽ കോടതികളിൽ കേസ് ഭാരവും കാത്തിരിപ്പും കൂടുതലാണ്; contested (തർക്ക) വിവാഹമോചനത്തേക്കാൾ വേഗവും ചെലവുകുറവും കുറഞ്ഞ മാനസിക സമ്മർദ്ദവുമുള്ളതാണ് mutual consent വഴി. ഈ ഗൈഡ് കേരള കുടുംബ കോടതിയിലെ mutual consent divorce-ന്റെ ഓരോ ഘട്ടവും — ഏതു നിയമം, എത്ര സമയം, എത്ര ചെലവ്, എന്തെല്ലാം രേഖ, കുട്ടികളുടെ കസ്റ്റഡിയും ജീവനാംശവും എങ്ങനെ settle ചെയ്യാം — വ്യക്തമാക്കുന്നു. കുടുംബ കോടതിയിലെ എല്ലാ കേസ് തരങ്ങളുടെയും പൂർണ്ണചിത്രത്തിന് ഞങ്ങളുടെ കേരള കുടുംബ കോടതി പൂർണ്ണ ഗൈഡ് വായിക്കുക.
ഏതു മതത്തിന് ഏതു നിയമം? (ഒറ്റനോട്ട പട്ടിക)
| നിങ്ങളുടെ വിവാഹം | ബാധകമായ വകുപ്പ് | ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ വേർപിരിയൽ കാലം | കോടതി |
|---|---|---|---|
| ഹിന്ദു/സിഖ്/ജൈന/ബുദ്ധ | Hindu Marriage Act 1955, Sec. 13B | 1 വർഷം വേറിട്ട് താമസം | കുടുംബ കോടതി |
| സിവിൽ/രജിസ്റ്റർ/മിശ്ര വിവാഹം | Special Marriage Act 1954, Sec. 28 | 1 വർഷം വേറിട്ട് താമസം | കുടുംബ കോടതി |
| ക്രിസ്ത്യൻ | Divorce Act 1869, Sec. 10A | കേരളത്തിൽ minimum period ഇല്ല (താഴെ കാണുക) | കുടുംബ കോടതി |
| മുസ്ലിം | മുബാറാത്ത് (mubara'at) / ഖുല — വ്യക്തിനിയമ പ്രകാരം | — | കോടതി വിധി നിർബന്ധമല്ല |
Section 13B (Hindu Marriage Act, 1955): ഒരു വർഷമോ അതിലധികമോ വേറിട്ട് താമസിക്കുന്ന, ഒരുമിച്ചു ജീവിക്കാൻ കഴിയാത്ത, വിവാഹമോചനത്തിന് പരസ്പരം സമ്മതിച്ച ദമ്പതികൾക്ക് സംയുക്ത ഹർജി നൽകി വിവാഹമോചനം നേടാം. (indiacode.nic.in)
മുസ്ലിം വ്യക്തിനിയമത്തിൽ പരസ്പര സമ്മത വിവാഹമോചനം (mubara'at) കോടതിക്ക് പുറത്ത് നടത്താം — ഒരു കുടുംബ കോടതി decree നിർബന്ധമല്ല; എന്നാൽ രേഖാമൂലം സ്ഥിരീകരണം ആവശ്യമെങ്കിൽ കോടതിയെ സമീപിക്കാം.
ക്രിസ്ത്യൻ ദമ്പതികൾ (Section 10A) — കേരളത്തിലെ പുതിയ നിലപാട്
Section 10A പ്രകാരം ആദ്യം 2 വർഷം വേറിട്ട് താമസം വേണമായിരുന്നു. Saumya Ann Thomas v. Union of India കേസിൽ (Kerala High Court, 2010) ഇത് 2 വർഷത്തിൽ നിന്ന് 1 വർഷമായി വായിച്ചെടുത്തു (casemine.com). പിന്നീട് Anup Disalva v. Union of India കേസിൽ (Kerala High Court, 9 ഡിസംബർ 2022, OP(FC) No. 398/2022) ഒരു വർഷത്തെ കാത്തിരിപ്പ് പോലും ഭരണഘടനാ വിരുദ്ധമായി പ്രഖ്യാപിച്ച് റദ്ദാക്കി (Bar & Bench). അതായത് കേരളത്തിൽ ക്രിസ്ത്യൻ ദമ്പതികൾക്ക് Section 10A പ്രകാരം mutual consent divorce ഫയൽ ചെയ്യാൻ ഇപ്പോൾ ഒരു നിശ്ചിത minimum വേർപിരിയൽ കാലം ആവശ്യമില്ല.
രണ്ട് ഘട്ട (two-motion) നടപടി — ഘട്ടം ഘട്ടമായി
- First motion (ഒന്നാം ഘട്ടം): ഇരു കക്ഷികളും ഒപ്പിട്ട സംയുക്ത ഹർജി കുടുംബ കോടതിയിൽ ഫയൽ ചെയ്യുന്നു. ഇരുവരും കോടതിയിൽ ഹാജരായി മൊഴി രേഖപ്പെടുത്തുന്നു (statement on oath). ഇവിടെ വിവാഹത്തീയതി, വേറിട്ട് താമസിക്കുന്നു എന്ന വസ്തുത, ഒരുമിച്ചു ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല എന്ന സമ്മതം എന്നിവ കോടതി രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.
- Cooling-off period (കാത്തിരിപ്പ്): First motion-ന് ശേഷം 6 മാസം കഴിഞ്ഞ്, 18 മാസത്തിനുള്ളിൽ രണ്ടാം motion നടത്തണം (Section 13B(2) / Section 28(2)). ഈ കാലയളവിൽ അനുരഞ്ജനത്തിന് (reconciliation) അവസരം നൽകുകയാണ് ലക്ഷ്യം.
- Second motion (രണ്ടാം ഘട്ടം): ഇരു കക്ഷികളും വീണ്ടും ഒരുമിച്ച് ഹാജരായി സമ്മതം ആവർത്തിക്കുന്നു. കോടതി ബോധ്യപ്പെട്ടാൽ വിവാഹമോചന decree പുറപ്പെടുവിക്കുന്നു — അതോടെ വിവാഹബന്ധം അവസാനിക്കുന്നു.
കുടുംബ കോടതിക്ക് ഈ വിഷയങ്ങളിൽ അധികാരം നൽകുന്നത് Family Courts Act, 1984-ലെ Section 7 ആണ് (indiacode.nic.in). ഹർജി ഫയൽ ചെയ്യേണ്ടത് വിവാഹം നടന്ന സ്ഥലം, ദമ്പതികൾ അവസാനം ഒരുമിച്ചു താമസിച്ച സ്ഥലം, അല്ലെങ്കിൽ എതിർകക്ഷി താമസിക്കുന്ന സ്ഥലം — ഇവയിലൊന്നിലെ ജില്ലാ കുടുംബ കോടതിയിലാണ്.
6 മാസത്തെ കാത്തിരിപ്പ് ഒഴിവാക്കാമോ? (Amardeep Singh വിധി)
അതെ — യോജിച്ച കേസുകളിൽ ഒഴിവാക്കാം. Amardeep Singh v. Harveen Kaur കേസിൽ (Supreme Court, 12 സെപ്റ്റംബർ 2017) 6 മാസത്തെ കാത്തിരിപ്പ് directory ആണ്, mandatory അല്ല എന്ന് സുപ്രീം കോടതി വിധിച്ചു — അതായത് കോടതിക്ക് അത് ഒഴിവാക്കാൻ വിവേചനാധികാരമുണ്ട് (indiankanoon.org/doc/79830357).
Amardeep Singh വിധി പ്രകാരം, ഇരു കക്ഷികളും ഇതിനകം ഒരു വർഷത്തിലധികം വേറിട്ട് താമസിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അനുരഞ്ജനത്തിന് സാധ്യതയില്ലെങ്കിൽ, ജീവനാംശം-കസ്റ്റഡി അടക്കമുള്ള എല്ലാ കാര്യങ്ങളും settle ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, 6 മാസത്തെ കാത്തിരിപ്പ് ഒഴിവാക്കാൻ കോടതിയോട് അപേക്ഷിക്കാം.
ഇതിനായി first motion-നൊപ്പം അല്ലെങ്കിൽ അതിനുശേഷം CPC Section 151 പ്രകാരം waiver അപേക്ഷ നൽകണം. ഒഴിവാക്കൽ അനുവദിക്കണോ വേണ്ടയോ എന്നത് കോടതിയുടെ വിവേചനാധികാരമാണ് — അത് ഉറപ്പല്ല.
ചെലവ് എത്ര?
- കോർട്ട് ഫീസ്: മാട്രിമോണിയൽ ഹർജിക്ക് Kerala Court Fees and Suits Valuation Act, 1959 പ്രകാരം ചെറിയ ഒരു നിശ്ചിത കോർട്ട് ഫീസ് മാത്രമേയുള്ളൂ (ഏതാനും നൂറു രൂപ) — സ്വത്തിന്റെ മൂല്യത്തിനനുസരിച്ചുള്ള ad valorem ഫീസ് ഇല്ല, കാരണം ഇത് പണം ആവശ്യപ്പെടുന്ന കേസല്ല (indiacode.nic.in).
- വക്കീൽ ഫീസ്: യഥാർത്ഥ ചെലവ് ഇതാണ്. കേരളത്തിൽ ഒരു uncontested mutual consent divorce-ന് വക്കീൽ ഫീസ് സാധാരണയായി ₹15,000–₹50,000 വരെ വ്യത്യാസപ്പെടാം (നഗരം, വക്കീലിന്റെ അനുഭവം, കേസിന്റെ സങ്കീർണ്ണത അനുസരിച്ച്). ഇരു കക്ഷികൾക്കും ഒരേ വക്കീലിനെ വെക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ വെവ്വേറെ.
എത്ര സമയം എടുക്കും?
Waiver ഇല്ലാതെ സാധാരണ 6 മുതൽ 8 മാസം വരെ (6 മാസ cooling-off + രണ്ടാം motion-ന്റെ hearing). Waiver അനുവദിച്ചാൽ 1–3 മാസത്തിനുള്ളിൽ പോലും decree ലഭിക്കാം. Contested (തർക്ക) വിവാഹമോചനം പലപ്പോഴും 3–5 വർഷമോ അതിലധികമോ എടുക്കാം — അതാണ് mutual consent-ന്റെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടം.
എന്തെല്ലാം രേഖകൾ വേണം?
- വിവാഹ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് (marriage certificate) അല്ലെങ്കിൽ വിവാഹത്തിന്റെ തെളിവ്
- ഇരു കക്ഷികളുടെയും തിരിച്ചറിയൽ രേഖകൾ (Aadhaar/passport) & വിലാസ തെളിവ്
- വേറിട്ട് താമസിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ തെളിവ് (ഒരു വർഷം)
- വിവാഹ ഫോട്ടോകൾ
- ജീവനാംശം, കസ്റ്റഡി, സ്ത്രീധനം/സ്വർണം, സ്വത്ത് എന്നിവ സംബന്ധിച്ച settlement-ന്റെ വിശദാംശങ്ങൾ (ഹർജിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തണം)
- ദമ്പതികൾ പ്രവാസികളാണെങ്കിൽ passport & വിസ വിശദാംശങ്ങൾ
കുട്ടികളുടെ കസ്റ്റഡി, ജീവനാംശം, സ്ത്രീധനം — ഹർജിയിൽ എങ്ങനെ settle ചെയ്യാം?
Mutual consent divorce-ന്റെ കാതൽ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ settlement ആണ്. സംയുക്ത ഹർജിയിൽ താഴെ പറയുന്നവ വ്യക്തമായി രേഖപ്പെടുത്തണം:
- കുട്ടികളുടെ കസ്റ്റഡിയും visitation-ഉം: ആരുടെ കൂടെ കുട്ടി താമസിക്കും, മറ്റെയാൾക്ക് കാണാനുള്ള അവകാശം എങ്ങനെ. (കുട്ടിയുടെ ക്ഷേമമാണ് കോടതിയുടെ പരമപ്രധാന മാനദണ്ഡം.)
- ജീവനാംശം / permanent alimony: ഒറ്റത്തവണ തുകയായോ പ്രതിമാസ തുകയായോ. കുടുംബ കോടതിയിൽ ജീവനാംശം എങ്ങനെ ക്ലെയിം ചെയ്യാം എന്നറിയാൻ ഞങ്ങളുടെ കേരള കുടുംബ കോടതിയിലെ ജീവനാംശം (BNSS 144) ഗൈഡ് വായിക്കുക.
- സ്ത്രീധനം / വിവാഹ സ്വർണം തിരികെ: എത്ര, എപ്പോൾ, എങ്ങനെ തിരികെ നൽകും. സ്ത്രീധനം തിരികെ ലഭിക്കാൻ ഒരു പ്രത്യേക ഹർജി ആവശ്യമെങ്കിൽ സ്ത്രീധനം തിരികെ ലഭിക്കാൻ (Kerala family court) ഗൈഡ് കാണുക.
- സ്വത്ത് വിഭജനം: സംയുക്ത സ്വത്ത്, ബാങ്ക് അക്കൗണ്ട്, വായ്പകൾ എന്നിവ എങ്ങനെ വീതിക്കും.
ഈ കാര്യങ്ങൾ ഹർജിയിൽ ആദ്യമേ വ്യക്തമായി settle ചെയ്യുന്നത് 6-മാസ waiver ലഭിക്കാനുള്ള സാധ്യതയും വർദ്ധിപ്പിക്കും. ഗാർഹിക പീഡനം (domestic violence) കൂടി ഉൾപ്പെട്ട സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഒരു DV Act Section 12 അപേക്ഷ പ്രത്യേകമായി പരിഗണിക്കാവുന്നതാണ്.
ഒരാൾ സമ്മതം പിൻവലിച്ചാൽ എന്ത് സംഭവിക്കും?
Second motion-ന്റെ ദിവസം വരെ ഇരു കക്ഷികളുടെയും സമ്മതം നിലനിൽക്കണം. Sureshta Devi v. Om Prakash കേസിൽ (Supreme Court, 1991) ഒരു കക്ഷിക്ക് decree വരുന്നതിന് മുമ്പ് എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും സമ്മതം പിൻവലിക്കാമെന്ന് വിധിച്ചു (indiankanoon.org/doc/965482). ഒരാൾ സമ്മതം പിൻവലിച്ചാൽ കോടതിക്ക് mutual consent divorce നൽകാനാവില്ല — അപ്പോൾ മറ്റെയാൾ contested divorce-ലേക്ക് (Section 13 പോലുള്ള കുറ്റാധിഷ്ഠിത കാരണങ്ങൾ) നീങ്ങേണ്ടിവരും.
വക്കീൽ വേണോ, സ്വയം ചെയ്യാമോ?
നിയമപരമായി വക്കീൽ നിർബന്ധമല്ല — party-in-person ആയി ഹാജരാകാം. എന്നാൽ settlement (കസ്റ്റഡി, ജീവനാംശം, സ്വത്ത്) ശരിയായി draft ചെയ്യുന്നത്, waiver അപേക്ഷ, കൃത്യമായ വകുപ്പുകൾ, ഹാജർ ഇളവ് (exemption) അപേക്ഷ എന്നിവയ്ക്ക് ഒരു കുടുംബ കോടതി വക്കീലിന്റെ സഹായം ശക്തമായി ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു — തെറ്റായ draft ഹർജി തള്ളാനോ കാലതാമസത്തിനോ ഇടയാക്കും. പ്രവാസി ദമ്പതികൾക്ക് video conference വഴി ഹാജരാകാനോ ഹാജർ ഇളവ് നേടാനോ കോടതി പലപ്പോഴും അനുവദിക്കാറുണ്ട്.
Urava എങ്ങനെ സഹായിക്കുന്നു
Urava കേരള കുടുംബ കോടതി കേസുകൾക്കായി ഉദ്ധരണി-പരിശോധിച്ച (citation-verified), കോടതി-സജ്ജമായ നിയമ ഗവേഷണ മെമ്മോ ~10 മിനിറ്റിനുള്ളിൽ തയ്യാറാക്കുന്നു. നിങ്ങളുടെ ചോദ്യം മലയാളത്തിലോ ഇംഗ്ലീഷിലോ ടൈപ്പ് ചെയ്യാം, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു മലയാളം FIR/ഉത്തരവ്/നോട്ടീസ് സ്കാൻ ചെയ്ത് അപ്ലോഡ് ചെയ്യാം (Sarvam OCR). ഓരോ മെമ്മോയും യഥാർത്ഥ വകുപ്പുകളും വിധിന്യായങ്ങളും ഉദ്ധരിക്കുന്നു — സാങ്കൽപ്പിക (hallucinated) citation-കൾ ഇല്ല. WhatsApp-ൽ തന്നെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. സൗജന്യമായി 3 research തുടങ്ങാൻ urava.app-ൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക — credit card വേണ്ട.
നിരാകരണം: ഇത് പൊതുവിവരം മാത്രമാണ്, നിയമോപദേശമല്ല. നിങ്ങളുടെ കേസിന്റെ വസ്തുതകൾക്കനുസരിച്ച് ഒരു അഭിഭാഷകനെ സമീപിക്കുക.
Frequently Asked Questions
കേരളത്തിൽ mutual consent divorce-ന് എത്ര സമയം എടുക്കും?
Waiver ഇല്ലാതെ സാധാരണ 6 മുതൽ 8 മാസം വരെ — first motion, 6 മാസ cooling-off, പിന്നെ രണ്ടാം motion. യോജിച്ച കേസുകളിൽ Amardeep Singh വിധി പ്രകാരം 6-മാസ കാത്തിരിപ്പ് ഒഴിവാക്കിയാൽ 1–3 മാസത്തിനുള്ളിൽ decree ലഭിക്കാം. Contested divorce-നേക്കാൾ വളരെ വേഗമാണിത്.
6 മാസത്തെ കാത്തിരിപ്പ് ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയുമോ?
കഴിയും. Amardeep Singh v. Harveen Kaur (2017) വിധി പ്രകാരം 6-മാസ cooling-off directory ആണ്, mandatory അല്ല. ഒരു വർഷത്തിലധികം വേറിട്ട് താമസിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അനുരഞ്ജന സാധ്യതയില്ലെങ്കിൽ, എല്ലാം settle ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, കോടതിയോട് waiver അപേക്ഷിക്കാം. അനുവദിക്കൽ കോടതിയുടെ വിവേചനാധികാരമാണ്.
ക്രിസ്ത്യൻ ദമ്പതികൾക്ക് കേരളത്തിൽ ഒരു വർഷം വേറിട്ട് താമസിക്കണോ?
ഇല്ല. Anup Disalva v. Union of India (Kerala High Court, 2022) വിധിയോടെ Section 10A-ലെ ഒരു വർഷത്തെ minimum വേർപിരിയൽ കാലം ഭരണഘടനാ വിരുദ്ധമായി റദ്ദാക്കി. അതിനാൽ കേരളത്തിൽ ക്രിസ്ത്യൻ ദമ്പതികൾക്ക് ഇപ്പോൾ നിശ്ചിത minimum കാലം കൂടാതെ Section 10A പ്രകാരം mutual consent divorce ഫയൽ ചെയ്യാം.
ഒരാൾ പിന്നീട് സമ്മതം പിൻവലിച്ചാൽ വിവാഹമോചനം കിട്ടുമോ?
ഇല്ല. Sureshta Devi v. Om Prakash (1991) പ്രകാരം decree വരുന്നതുവരെ ഇരു കക്ഷികളുടെയും സമ്മതം നിലനിൽക്കണം. ഒരാൾ സമ്മതം പിൻവലിച്ചാൽ കോടതിക്ക് mutual consent decree നൽകാനാവില്ല; മറ്റെയാൾ contested divorce-ലേക്ക് നീങ്ങേണ്ടിവരും.
mutual divorce-ന് കോർട്ട് ഫീസ് എത്രയാണ്?
മാട്രിമോണിയൽ ഹർജിക്ക് Kerala Court Fees and Suits Valuation Act, 1959 പ്രകാരം ചെറിയ ഒരു നിശ്ചിത കോർട്ട് ഫീസ് മാത്രമേയുള്ളൂ (ഏതാനും നൂറു രൂപ) — ad valorem ഫീസ് ഇല്ല. യഥാർത്ഥ ചെലവ് വക്കീൽ ഫീസാണ്, കേരളത്തിൽ uncontested കേസിന് സാധാരണ ₹15,000–₹50,000 വരെ.