ചെക്ക് മടങ്ങിയാൽ (Cheque Bounce) — Section 138 NI Act കേസ് കേരളത്തിൽ എങ്ങനെ കൊടുക്കാം

ചെക്ക് മടങ്ങിയാൽ (dishonour ആയാൽ) Section 138 കേസിന്റെ വഴി ഇതാണ്: ചെക്ക് അതിലെ തീയതി മുതൽ 3 മാസത്തിനുള്ളിൽ ബാങ്കിൽ ഹാജരാക്കുക; "insufficient funds" പോലുള്ള കാരണത്താൽ ബാങ്ക് memo-യോടെ മടക്കിയാൽ, ആ വിവരം കിട്ടി 30 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ ചെക്ക് കൊടുത്തയാൾക്ക് registered post വഴി demand notice അയക്കുക; നോട്ടീസ് കിട്ടി 15 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ അയാൾ പണം തന്നില്ലെങ്കിൽ, ആ 15 ദിവസം കഴിഞ്ഞ് 30 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ ബന്ധപ്പെട്ട Judicial First Class Magistrate (JMFC) കോടതിയിൽ complaint ഫയൽ ചെയ്യുക. ഈ ഓരോ deadline-ഉം കൃത്യമായി പാലിച്ചാൽ മാത്രമേ കേസ് നിലനിൽക്കൂ.

Section 138 NI Act: നിയമപ്രകാരം തിരിച്ചടയ്ക്കേണ്ട ഒരു കടത്തിന്റെയോ ബാധ്യതയുടെയോ (legally enforceable debt or liability) നിവൃത്തിക്കായി നൽകിയ ചെക്ക്, അക്കൗണ്ടിൽ പണമില്ലാത്തതിനാലോ ക്രമീകരിച്ച തുക കവിഞ്ഞതിനാലോ മടങ്ങുന്നത് ഒരു ക്രിമിനൽ കുറ്റമാണ്.

ഈ ഗൈഡ് പണം കിട്ടേണ്ട ആൾക്ക് (payee) — അതായത് ചെക്ക് വാങ്ങിയശേഷം അത് മടങ്ങിയ ആൾക്ക് — കേരളത്തിൽ കേസ് കൊടുക്കുന്ന വിധം വിശദമാക്കുന്നു. ചെക്ക് കൊടുത്തയാൾ (drawer) ആണ് നിങ്ങളെങ്കിൽ, notice-ന് മറുപടി നൽകുന്ന വിധം Section 138 legal notice-ന് മറുപടി എന്ന പേജിൽ വായിക്കുക.

ആദ്യം: ചെക്ക് മടങ്ങിയാൽ ഉടനെ ചെയ്യേണ്ടത്

ബാങ്ക് ചെക്ക് മടക്കുമ്പോൾ ഒരു return memo / dishonour memo തരും — അതിൽ മടക്കാനുള്ള കാരണം ("funds insufficient", "account closed", "payment stopped by drawer", "signature differs" തുടങ്ങിയവ) രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കും. ഈ memo-യാണ് കേസിന്റെ ആദ്യത്തെ അടിസ്ഥാന രേഖ; അത് നഷ്ടപ്പെടുത്തരുത്.

• ചെക്ക് അതിലെ തീയതി മുതൽ 3 മാസത്തിനുള്ളിൽ (RBI validity) ബാങ്കിൽ ഹാജരാക്കിയിരിക്കണം. കാലഹരണപ്പെട്ട ചെക്ക് (stale cheque) മടങ്ങിയാൽ Section 138 ബാധകമല്ല.
• മടക്കാനുള്ള കാരണം funds കുറവോ arrangement കവിഞ്ഞതോ ആയിരിക്കണം. "account closed", "stop payment" എന്നിവയും — അതിനു പിന്നിൽ ന്യായമായ കാരണമില്ലെങ്കിൽ — Section 138 പരിധിയിൽ വരും.

ഘട്ടം 1 — 30 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ Demand Notice അയക്കുക

cheque മടങ്ങിയ വിവരം ബാങ്കിൽ നിന്ന് കിട്ടി 30 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ, ചെക്ക് കൊടുത്തയാൾക്ക് ചെക്ക് തുക ആവശ്യപ്പെട്ട് ഒരു എഴുത്ത് നോട്ടീസ് അയക്കണം (Section 138 proviso (b)). ഇത് Advocate മുഖേന registered post with acknowledgement due (RPAD) വഴി അയക്കുന്നതാണ് സുരക്ഷിതം; ഒപ്പം UPC (Under Postal Certificate)-ലും അയക്കാം.

• നോട്ടീസിൽ ചെക്ക് നമ്പർ, തീയതി, തുക, ബാങ്ക്, മടങ്ങിയ തീയതി, കടത്തിന്റെ വിവരം, 15 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ പണം അടയ്ക്കാനുള്ള ആവശ്യം എന്നിവ കൃത്യമായി ഉണ്ടായിരിക്കണം.
• drawer-ന്റെ ശരിയായ വിലാസത്തിലേക്ക് അയക്കുക. നോട്ടീസ് "unclaimed" അല്ലെങ്കിൽ "refused" എന്ന് മടങ്ങിവന്നാലും, Section 27 General Clauses Act പ്രകാരം അത് deemed served ആയി കണക്കാക്കും.

Deemed service: ശരിയായ വിലാസത്തിൽ registered post വഴി അയച്ച നോട്ടീസ് വിലാസക്കാരൻ വാങ്ങാൻ വിസമ്മതിച്ചാലും (refused) കൈപ്പറ്റാതെ മടങ്ങിവന്നാലും (unclaimed), നിയമപ്രകാരം അത് കൈപ്പറ്റിയതായി തന്നെ കണക്കാക്കും.

നോട്ടീസ് drafting-ലെയും service-ലെയും technical പിഴവുകൾ കേസ് തള്ളിക്കാൻ കാരണമാകാറുണ്ട് — വിശദമായി Section 138 demand notice അയക്കുന്ന വിധവും service defects-ഉം കാണുക. നോട്ടീസിന്റെ postal receipt/photocopy തെളിവായി എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കാം എന്നതിന് notice service തെളിയിക്കുന്ന വിധം നോക്കുക.

ഘട്ടം 2 — 15 ദിവസം കാത്തിരിക്കുക

നോട്ടീസ് കിട്ടിയ (അല്ലെങ്കിൽ deemed served ആയ) തീയതി മുതൽ drawer-ന് പണം അടയ്ക്കാൻ 15 ദിവസം സമയമുണ്ട് (Section 138 proviso (c)). ഈ 15 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ അയാൾ പൂർണ്ണ തുക അടച്ചാൽ കുറ്റം ഇല്ലാതാകും — കേസ് കൊടുക്കാൻ കഴിയില്ല. 15-ാം ദിവസം കഴിഞ്ഞ ശേഷം മാത്രമേ cause of action ഉദിക്കൂ; അതിനുമുൻപ് ഫയൽ ചെയ്ത complaint premature ആയി തള്ളും.

ഘട്ടം 3 — 30 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ JMFC കോടതിയിൽ പരാതി ഫയൽ ചെയ്യുക

15 ദിവസത്തെ കാലാവധി കഴിഞ്ഞിട്ടും പണം കിട്ടിയില്ലെങ്കിൽ, ആ 15 ദിവസം അവസാനിച്ച് 30 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ (ഒരു മാസം) Judicial First Class Magistrate കോടതിയിൽ Section 142(1)(b) പ്രകാരം complaint ഫയൽ ചെയ്യണം.

ഏത് കോടതി (Jurisdiction): 2015-ലെ NI (Amendment) Act ചേർത്ത Section 142(2) പ്രകാരം, payee തന്റെ ചെക്ക് collection-ന് ഹാജരാക്കിയ ബാങ്ക് ബ്രാഞ്ച് ഏത് പ്രദേശത്താണോ, ആ പ്രദേശത്തെ JMFC-ക്കാണ് കേസ് കേൾക്കാൻ അധികാരം. കേരളത്തിൽ നിങ്ങളുടെ ബാങ്ക് ഏത് താലൂക്കിലാണോ, അവിടത്തെ Judicial First Class Magistrate Court-ലാണ് ഫയൽ ചെയ്യേണ്ടത്. ഒരേ drawer-ന്റെ പല ചെക്കുകൾ മടങ്ങിയാൽ എല്ലാ complaint-ഉം ഒരേ കോടതിയിൽ തന്നെ ഫയൽ ചെയ്യണം (Section 142(2) proviso).

പരാതിയോടൊപ്പം പരാതിക്കാരൻ ഒരു sworn statement / affidavit നൽകണം; magistrate cognizance എടുത്ത ശേഷം summons issue ചെയ്യും.

Section 138 കേസിന് വേണ്ട രേഖകൾ

കുറ്റവും ശിക്ഷയും — Section 138

Section 138 പ്രകാരം കുറ്റം തെളിഞ്ഞാൽ 2 വർഷം വരെ തടവ്, അല്ലെങ്കിൽ ചെക്ക് തുകയുടെ ഇരട്ടി വരെ പിഴ, അല്ലെങ്കിൽ രണ്ടും കൂടി വിധിക്കാം. പിഴയായി കിട്ടുന്ന തുക ചെക്ക് ഉടമയ്ക്ക് compensation ആയി കോടതി വിട്ടുകൊടുക്കാറുണ്ട്. Section 138 കേസുകൾ ഏത് ഘട്ടത്തിലും compound ചെയ്യാവുന്നതാണ് (Section 147) — അതായത് ഇരുകക്ഷികളും തുക ഒത്തുതീർത്താൽ കേസ് അവസാനിപ്പിക്കാം.

പരാതിക്കാരന് Section 118, 139 പ്രകാരം രണ്ട് അനുകൂല അനുമാനങ്ങൾ (presumptions) ഉണ്ട്: ചെക്ക് consideration-ന് വേണ്ടി നൽകിയതാണെന്നും കടം തീർക്കാൻ വേണ്ടിയാണെന്നും കോടതി ആദ്യം അനുമാനിക്കും. ഇത് drawer തെളിവുകൊണ്ട് rebut ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്.

എത്ര ചെലവാകും? (Court fee + Advocate fee)

Section 138 ഒരു ക്രിമിനൽ complaint ആയതിനാൽ court fee നാമമാത്രമാണ് — സിവിൽ വ്യവഹാരങ്ങളിലെപ്പോലെ ചെക്ക് തുകയ്ക്ക് ആനുപാതികമായ (ad valorem) വലിയ ഫീസ് ഇല്ല; Kerala Court Fees and Suits Valuation Act, 1959 പ്രകാരമുള്ള ചെറിയ നിശ്ചിത ഫീസ് മാത്രം. യഥാർത്ഥ ചെലവ് advocate fee, notice-ന്റെ postal charges, ബാങ്ക് documents എന്നിവയാണ്; ഇത് കേസിന്റെ സ്വഭാവവും വക്കീലും അനുസരിച്ച് വ്യത്യാസപ്പെടും.

എത്ര സമയമെടുക്കും?

2021-ലെ In Re: Expeditious Trial of Cases Under Section 138 NI Act (2021 SCC OnLine SC 325, 16.04.2021) വിധിയിൽ സുപ്രീം കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയത്: 31.12.2019 വരെ രാജ്യത്ത് 35.16 ലക്ഷം Section 138 കേസുകൾ കെട്ടിക്കിടക്കുന്നു എന്നാണ്. അതിനാൽ കേസുകൾ വേഗത്തിലാക്കാൻ കോടതി നിർദ്ദേശങ്ങൾ നൽകി — magistrate summary trial-ൽ നിന്ന് summons trial-ലേക്ക് മാറ്റുന്നെങ്കിൽ കാരണം രേഖപ്പെടുത്തണം, Section 202 inquiry-യിലും Section 145 പ്രകാരം സാക്ഷിമൊഴി affidavit വഴി എടുക്കാം. എന്നിരുന്നാലും പ്രായോഗികമായി ഒരു Section 138 കേസ് തീരാൻ പലപ്പോഴും 2–4 വർഷമോ അതിലധികമോ എടുക്കാറുണ്ട്.

Interim Compensation — Section 143A

Section 143A പ്രകാരം, trial നടക്കുന്നതിനിടെ തന്നെ, drawer കുറ്റം നിഷേധിച്ചാൽ, ചെക്ക് തുകയുടെ 20% വരെ interim compensation പരാതിക്കാരന് നൽകാൻ കോടതിക്ക് ഉത്തരവിടാം; ഇത് അടച്ചില്ലെങ്കിൽ land revenue arrears പോലെ ഈടാക്കാം. G.J. Raja v. Tejraj Surana (AIR 2019 SC 3817, 30.07.2019) വിധിപ്രകാരം Section 143A prospective ആണ് — അതായത് 01.09.2018-ന് ശേഷമുള്ള cause of action ഉള്ള കേസുകളിൽ മാത്രമേ ഇത് ബാധകമാകൂ. Interim compensation-ന്റെ വിശദാംശങ്ങൾക്ക് Section 143A interim compensation ഗൈഡ് കാണുക. Appeal ഘട്ടത്തിൽ Section 148 പ്രകാരം ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ട drawer-നോട് വിധിക്കപ്പെട്ട തുകയുടെ കുറഞ്ഞത് 20% deposit ചെയ്യാൻ appellate court ആവശ്യപ്പെടാം.

30-ദിവസ complaint-ന്റെ deadline കഴിഞ്ഞാൽ എന്ത് ചെയ്യാം?

cause of action ഉദിച്ച് 30 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ complaint ഫയൽ ചെയ്യാൻ കഴിഞ്ഞില്ലെങ്കിലും വഴി അടയുന്നില്ല: Section 142(1)(b)-ന്റെ proviso പ്രകാരം, വൈകിയതിന് ന്യായമായ കാരണം (sufficient cause) ബോധിപ്പിച്ചാൽ, delay condone ചെയ്ത് magistrate-ന് complaint സ്വീകരിക്കാം. അതിനാൽ delay-ന്റെ കാരണം വിശദമാക്കുന്ന ഒരു condonation അപേക്ഷ complaint-നൊപ്പം നൽകണം. പക്ഷേ 30-ദിവസ notice deadline-ഉം 15-ദിവസ കാത്തിരിപ്പ്-ഉം condone ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല — അവ കൃത്യമായി പാലിച്ചേ പറ്റൂ.

Cash ആയി കൊടുത്ത കടമാണെങ്കിൽ — ₹20,000-ന് മുകളിലുള്ള loan

പണം cash ആയി കടം കൊടുത്തശേഷം ചെക്ക് വാങ്ങിയതാണെങ്കിൽ കേസ് നിലനിൽക്കുമോ? 2025-ൽ Kerala High Court P.C. Hari v. Shine Varghese കേസിൽ, Income Tax Act Section 269SS ലംഘിച്ച് ₹20,000-ന് മുകളിൽ cash ആയി കൊടുത്ത കടം, മതിയായ വിശദീകരണമില്ലെങ്കിൽ 'legally enforceable debt' അല്ല എന്ന് വിധിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ ഈ വിധി Supreme Court 08.12.2025-ന് റദ്ദാക്കി — Section 269SS ലംഘനം കടത്തെ അസാധുവാക്കുന്നില്ല, അത് Section 271D പ്രകാരമുള്ള penalty മാത്രമേ വരുത്തൂ; അതിനാൽ ₹20,000-ന് മുകളിലുള്ള cash loan-ന്റെ ചെക്ക് മടങ്ങിയാലും Section 138 കേസ് നിലനിൽക്കും എന്നതാണ് നിലവിലെ നിയമം.

എപ്പോൾ വക്കീൽ വേണം?

Demand notice drafting, കൃത്യമായ jurisdiction തിരഞ്ഞെടുക്കൽ, affidavit, evidence എന്നിവയിലെ ചെറിയ പിഴവുകൾ പോലും കേസ് തള്ളാൻ കാരണമാകുന്നതിനാൽ, Section 138 കേസിൽ advocate-ന്റെ സഹായം ശക്തമായി ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു — പ്രത്യേകിച്ച് notice ഘട്ടം മുതൽ. തുക ചെറുതും drawer സമ്മതിക്കുന്നതും ആണെങ്കിൽ compounding വഴി വേഗം തീർക്കാം.

Frequently Asked Questions

ചെക്ക് മടങ്ങിയാൽ എത്ര ദിവസത്തിനുള്ളിൽ നോട്ടീസ് അയക്കണം?

ബാങ്കിൽ നിന്ന് ചെക്ക് മടങ്ങിയ വിവരം കിട്ടി 30 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ demand notice അയക്കണം (Section 138 proviso (b)). ഇത് registered post വഴി drawer-ന്റെ ശരിയായ വിലാസത്തിലേക്ക് അയക്കുക. 30 ദിവസം കഴിഞ്ഞാൽ ആ ചെക്ക് അടിസ്ഥാനമാക്കി കേസ് കൊടുക്കാൻ കഴിയില്ല — പക്ഷേ ചെക്ക് 3 മാസത്തിനുള്ളിലാണെങ്കിൽ വീണ്ടും ഹാജരാക്കി പുതിയ cause of action ഉണ്ടാക്കാം.

ചെക്ക് കേസ് ഏത് കോടതിയിലാണ് കൊടുക്കേണ്ടത്?

Section 142(2) പ്രകാരം, നിങ്ങൾ ചെക്ക് collection-ന് ഹാജരാക്കിയ ബാങ്ക് ബ്രാഞ്ച് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രദേശത്തെ Judicial First Class Magistrate (JMFC) കോടതിയിലാണ് കേസ് ഫയൽ ചെയ്യേണ്ടത്. കേരളത്തിൽ നിങ്ങളുടെ ബാങ്ക് ഏത് താലൂക്കിലാണോ, അവിടത്തെ JMFC-ക്കാണ് അധികാരം.

15 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ പണം അടച്ചാൽ കേസ് ഉണ്ടാകുമോ?

ഇല്ല. നോട്ടീസ് കിട്ടി 15 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ drawer പൂർണ്ണ ചെക്ക് തുക അടച്ചാൽ Section 138 കുറ്റം ഉദിക്കില്ല; അപ്പോൾ കേസ് കൊടുക്കാൻ കഴിയില്ല. 15 ദിവസം കഴിഞ്ഞ ശേഷം മാത്രമേ cause of action ഉണ്ടാകൂ, അതിനുമുൻപ് ഫയൽ ചെയ്യുന്ന complaint premature ആയി തള്ളും.

Cash ആയി കടം കൊടുത്ത ചെക്ക് മടങ്ങിയാൽ കേസ് നിലനിൽക്കുമോ?

അതെ. ₹20,000-ന് മുകളിൽ cash ആയി കൊടുത്ത കടത്തിന്റെ ചെക്ക് ആണെങ്കിലും, Supreme Court-ന്റെ 08.12.2025 വിധിപ്രകാരം (Kerala HC-യുടെ P.C. Hari വിധി റദ്ദാക്കി) Section 138 കേസ് നിലനിൽക്കും. Income Tax Section 269SS ലംഘനം കടത്തെ അസാധുവാക്കുന്നില്ല.

ചെക്ക് കേസിന് എത്ര court fee വേണം?

Section 138 ഒരു ക്രിമിനൽ complaint ആയതിനാൽ court fee നാമമാത്രമാണ് — ചെക്ക് തുകയ്ക്ക് ആനുപാതികമായ വലിയ ഫീസ് ഇല്ല. യഥാർത്ഥ ചെലവ് advocate fee, postal charges, ബാങ്ക് രേഖകൾ എന്നിവയാണ്.

Urava എങ്ങനെ സഹായിക്കും

ഒരു ചെക്ക് കേസ് നിലനിൽക്കണമെങ്കിൽ 30-ദിവസ notice, 15-ദിവസ കാത്തിരിപ്പ്, 30-ദിവസ complaint window, ശരിയായ jurisdiction എന്നിവയെല്ലാം കൃത്യമായി പാലിക്കണം — ഒരു deadline പിഴച്ചാൽ കേസ് തള്ളാം. Urava, ടൈപ്പ് ചെയ്ത ചോദ്യത്തിൽ നിന്നോ സ്കാൻ ചെയ്ത മലയാളം/ഹിന്ദി/ഇംഗ്ലീഷ് രേഖയിൽ നിന്നോ, statute-കളും കോടതി വിധികളും ഉദ്ധരിച്ച, court-ready legal research memo (PDF) ഏകദേശം 10 മിനിറ്റിനുള്ളിൽ WhatsApp-ൽ തന്നെ തയ്യാറാക്കിത്തരും — deadline കണക്കുകൂട്ടലും citation verify ചെയ്യലും ഉൾപ്പെടെ. ചെക്ക് കേസ് timeline, notice draft, jurisdiction എന്നിവയിൽ വേഗത്തിൽ ഉറപ്പു വരുത്താൻ urava.app/register-ൽ സൗജന്യമായി (credit card വേണ്ട) തുടങ്ങാം. ചെക്ക് കേസിന്റെ പൊതുവായ procedure-നും time limits-നും Cheque Bounce Under Section 138: Procedure, Time Limits and Punishment എന്ന വിശദ ഗൈഡ് കാണുക.

ഈ ലേഖനം പൊതുവിവരത്തിന് മാത്രമാണ്, നിയമോപദേശമല്ല. നിങ്ങളുടെ കേസിന്റെ വസ്തുതകൾക്കനുസരിച്ച് ഒരു advocate-നെ സമീപിക്കുക.